เชียงราย หารือมลพิษน้ำข้ามพรมแดน ยืนยันน้ำประปาปลอดภัย-เร่งศึกษาผลกระทบระบบนิเวศ
จังหวัดเชียงราย ระดมทุกภาคส่วนหารือมลพิษน้ำข้ามพรมแดน ยืนยันน้ำประปาปลอดภัย-เร่งศึกษาผลกระทบระบบนิเวศ
วันที่ 16 มิถุนายน 2569 นายชูชีพ พงษ์ไชย ผู้ว่าราชการจังหวัดเชียงราย พร้อมด้วยนายประเสริฐ จิตต์พลีชีพ รองผู้ว่าราชการจังหวัดเชียงราย Prof. Danny D. Relible อาจารย์จากมหาวิทยาลัยเท็กซัสเทค สหรัฐอเมริกา และทีมนักวิชาการจากมหาวิทยาลัยนเรศวร ร่วมกันจัดเวทีเสวนาวิชาการสาธารณะ ภายใต้ชื่อว่า “หนึ่งปีของแม่น้ำกก-โขง : บทเรียนสากลสถานการณ์จริง พิษวิทยาและอนาคตพืช อาหาร” พร้อมหารือปัญหามลพิษน้ำข้ามพรมแดน โดยมีหน่วยงานภาครัฐ นักวิชาการ ภาคประชาชน สื่อมวลชน และผู้สนใจเข้าร่วมรับฟัง ณ ห้องประชุมจอมกิตติ ชั้น 3 ศาลากลางจังหวัดเชียงราย
Prof. Danny D. Relible อาจารย์จากมหาวิทยาลัยเท็กซัสเทค สหรัฐอเมริกา เปิดเผยว่า #ผลการศึกษากรณีการพบตุ่มแผลในปลาแค้ว่าไม่ได้เกิดจากโรคมะเร็งหรือการสะสมสารก่อมะเร็งตามที่สังคมเคยกังวล แต่เกิดจากการติดพยาธิและการติดเชื้อแบคทีเรียแทรกซ้อน ซึ่งได้รับการยืนยันจากการผ่าพิสูจน์และการตรวจทางโลหิตวิทยา
อย่างไรก็ตาม การพบความผิดปกติในปลาแค้ซึ่งเป็นปลาหน้าดินที่มีความแข็งแรงตามธรรมชาติ สะท้อนถึงการเปลี่ยนแปลงของสภาพแวดล้อมและระบบนิเวศทางน้ำที่อาจส่งผลให้ภูมิคุ้มกันของสัตว์น้ำอ่อนแอลง จึงถือเป็นตัวชี้วัดทางชีวภาพที่สำคัญในการติดตามสถานการณ์สิ่งแวดล้อม ผลการวิเคราะห์เปรียบเทียบข้อมูลคุณภาพสิ่งแวดล้อมในอดีตของกรมทรัพยากรธรณี ยังพบว่าคุณภาพสิ่งแวดล้อมในอดีตส่วนใหญ่อยู่ในเกณฑ์มาตรฐาน จึงเป็นหลักฐานสนับสนุนว่าการปนเปื้อนที่ตรวจพบในปัจจุบันมีความเกี่ยวข้องกับกิจกรรมของมนุษย์มากกว่ากระบวนการทางธรรมชาติ โดยแบบจำลองการแพร่กระจายมลพิษชี้ว่า มลพิษข้ามพรมแดนมีสัดส่วนราวร้อยละ 60-75 และ มีแนวโน้มเชื่อมโยงกับกิจกรรมเหมืองแร่โลหะหายากมากกว่าเหมืองทองคำ
ด้าน ดร.ยุทธพงษ์ ทองพบ อาจารย์คณะวิทยาศาสตร์การแพทย์ มหาวิทยาลัยนเรศวร กล่าวว่า
สารหนูและตะกั่วสามารถสะสมในผิวหนัง เส้นผม ปอด ตับ และไต รวมถึงส่งผลกระทบต่อระบบประสาท ระบบหัวใจ และหลอดเลือด
โดยผลกระทบส่วนใหญ่มักเกิดจากการสะสมในระยะยาว 5-10 ปี มากกว่าการเกิดพิษเฉียบพลัน
พร้อมแนะนำให้ประชาชน เฝ้าระวังอาการผิดปกติ เช่น จุดด่างดำบนผิวหนัง อาการชาตามปลายมือปลายเท้า อ่อนแรง คลื่นไส้ อาเจียน และปวดท้อง โดยเฉพาะในกลุ่มเด็กเล็ก หญิงตั้งครรภ์ และผู้สูงอายุ
นอกจากนี้ยังย้ำว่า
การต้มน้ำไม่สามารถกำจัดโลหะหนักได้
แต่ควรใช้ระบบกรองน้ำที่เหมาะสม พร้อมแนะนำวิธีลดการรับสารหนูจากข้าวด้วยการล้างข้าวหลายครั้ง หรือการต้มข้าวในน้ำเดือดประมาณ 5 นาทีแล้วเทน้ำแรกทิ้งก่อนนำไปหุงต่อ ซึ่งมีผลการศึกษาสนับสนุนว่าสามารถลดปริมาณสารหนูได้อย่างมีนัยสำคัญ
ขณะที่ รศ.ดร.ธนพล เพ็ญรัตน์ อาจารย์คณะวิศวกรรมศาสตร์ มหาวิทยาลัยนเรศวร กล่าวว่า หากผลการตรวจสอบจากหน่วยงานที่เกี่ยวข้อง
ยืนยันว่าน้ำประปาผ่านเกณฑ์มาตรฐาน
ประชาชนสามารถใช้อุปโภคบริโภคได้ตามปกติ
โดยไม่จำเป็นต้องวิตกกังวลเกินควร ส่วนการใช้น้ำจากแหล่งน้ำธรรมชาติโดยตรงควรผ่านการบำบัดก่อนทุกครั้ง
สำหรับกรณีเด็กลงเล่นน้ำในแม่น้ำกก ผลการประเมินความเสี่ยงพบว่าพื้นที่ส่วนใหญ่ยังอยู่ในระดับที่สามารถใช้ประโยชน์และเล่นน้ำได้อย่างปลอดภัย ยกเว้นบางจุดในแม่น้ำโขงที่มีค่าการปนเปื้อนในตะกอนสูงกว่าพื้นที่อื่น
โดยอาการคันหรือผื่นที่อาจเกิดขึ้นหลังเล่นน้ำ มีแนวโน้มเกิดจากเชื้อโรคหรือเชื้อราในน้ำตามธรรมชาติมากกว่าการได้รับพิษเฉียบพลันจากโลหะหนัก
ทั้งนี้ ทีมวิจัยมีแผนจัดทำเว็บไซต์และระบบตรวจสอบข้อมูลผ่าน QR Code เพื่อให้ประชาชนเข้าถึงข้อมูลคุณภาพน้ำ ตะกอนดิน และผลการตรวจสารปนเปื้อนในสัตว์น้ำได้อย่างสะดวก รวมทั้งเตรียมลงพื้นที่เก็บตัวอย่าง Pore Water ในเดือนกรกฎาคมนี้ และบูรณาการความร่วมมือกับภาคประชาชนและหน่วยงานประมง เพื่อติดตามความหลากหลายของชนิดพันธุ์ปลาและประเมินผลกระทบต่อความมั่นคงทางอาหารในระยะยาวอย่างเป็นระบ
ผลศึกษากรณีปลาแค้ที่พบตุ่มแผล ยืนยันไม่ได้เกิดจากโรคมะเร็ง แต่มีสาเหตุจากพยาธิและการติดเชื้อแบคทีเรีย อย่างไรก็ตาม ความผิดปกติดังกล่าวสะท้อนถึงการเปลี่ยนแปลงของระบบนิเวศและคุณภาพสิ่งแวดล้อมทางน้ำ
ด้านความปลอดภัยในการบริโภค
- ผลตรวจเนื้อปลาพบการปนเปื้อนเกินมาตรฐานเพียง 1 ตัวอย่างในรอบ 1 ปี ขณะที่เครื่องในปลาพบเกินมาตรฐานราว 30% จึงแนะนำให้หลีกเลี่ยงการบริโภคเครื่องในปลาจากพื้นที่เฝ้าระวัง ส่วนน้ำประปาและน้ำดื่มบรรจุขวดยังคงปลอดภัยตามมาตรฐาน
นอกจากนี้ นักวิชาการยังเสนอให้ติดตามผลกระทบระยะยาวต่อระบบนิเวศและสุขภาพประชาชน โดยเฉพาะการสะสมสารหนูและตะกั่วที่อาจส่งผลต่อร่างกายในช่วง 5-10 ปี พร้อมเตรียมพัฒนาระบบฐานข้อมูลออนไลน์และลงพื้นที่ศึกษาการปนเปื้อนในตะกอนดินเพิ่มเติม เพื่อใช้ประกอบการกำหนดนโยบายและความร่วมมือระหว่างประเทศต่อไป
